RAZREŠENJE VEKOVNE MISTERIJE: GROB DESPOTA ĐURĐA U SMEDEREVSKOJ TVRĐAVI?

Iako se zna tačan podatak o danu, mesecu i času smrti despota Đurđa Brankovića, nema nijednog pisanog traga o tome gde je ovaj vladar srpske srednjovekovne države sahranjen. Zbog toga je lokacija njegovog groba duže od pet vekova nepoznanica i, mada je u prethodnih sto godina bilo pokušaja da se ova misterija razreši, ostaci i grobno mesto još nisu pronađeni.
Tajna bi mogla da bude otkrivena detaljnim arheološkim istraživanjem Velikog grada smederevske Tvrđave, jer upravo ona, smatra dr Dejan Radičević, docent na Odeljenju za arheologiju beogradskog Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, krije posmrtne ostatke položene u velikoj mitropolitskoj crkvi, za koju se pretpostavlja da je izgrađena unutar zidina ovog zdanja i bila despotova zadužbina.
Na nedavno održanom predavanju u smederevskom Muzeju „U potrazi za grobom despota Đurđa Brankovića“, dr Radičević je istakao da, uprkos različitim nagađanjima, pisani tragovi, ali i lokalna tradicija, ukazuju na to da je srpski despot sahranjen u Smederevu, prestonom gradu u kome je i živeo.
-Dokaz za to je tužbalica nastala u trenutku njegove smrti, u tadašnjem smederevskom književnom krugu, koja se smatra jednim od najboljih tekstova naše srednjovekovne književnosti u svojoj književnoj vrsti. Iz nje se vidi da je despot Đurađ umro u Smederevu. Podaci iz letopisa govore da je preminuo u petak, 24. decembra 1456. godine, u 7 časova, nakon 29 godina na vlasti. Precizno govore o smrti, ali nema podataka o mestu sahrane. Zna se šta se unosi u letopise, a šta ne, pa se smatra da to što nema pisanog izvora na tu temu nije slučajno, da je tada bilo važno ne saopštiti to – objašnjava dr Radičević.
Zanimljivo je, kaže, da je despot Đurađ Branković, za ondašnje prilike dočekao duboku starost. Prema raspoloživim izvorima umro je u devetoj deceniji života, ali se tačan uzrok smrti ne zna. Pominju se teška bolest, ali i povreda zadobijena tokom napadu u Kupinovu.
Prvi podaci o mogućem mestu sahrane Đurđa Brankovića pominju se u 17. veku, u spisima jednog dubrovačkog istoričara, koji kao lokaciju navodi Krivu reku, bez objašnjenja gde se ona nalazi. Kasnije, u 18. veku, dva rodoslova donose dve različite informacije – prema jednom sahranjen je u Sabornoj crkvi u Beogradu, prema drugom u Smederevu. Kako su veze srpskog despota sa rudničkim krajem bile jake, bilo je naznaka da je sahranjen na ovoj planini. Na Rudniku su 1930. godine obavljena i prva iskopavanja, nastavljena 80-tih godina, ali nije otkriven trag koji bi ukazao da je Đurađ Branković tu i sahranjen.
Potom se krenulo malo dalje – nedaleko od Rajca nalazi se selo Slavkovica, gde su 1978. godine vršena iskopavanja ruševina crkve.
-U štampi je tada kao senzacionalna objavljena vest da je pronađen grob despota Đurđa Brankovića. Reč je o crkvici iz 14. veka, koja je u 15. veku dobila dozidanu prostoriju sa zapadne strane, što je neuobičajeno za tadašnje graditeljstvo i pogrebnu praksu. To je bila kapela u kojoj su otkriveni zanimljivi grobovi. Ispod nivoa poda u zemlji su otkrivena dva monumentalna sarkofaga, izrađena na veoma zanimljiv način, po antičkom načelu. U jednom su otkriveni ostaci straije muške osobe i ženski skelet. Pored je bila još jedna grobna konstrukcija sačinjena od kamenih ploča, gde su pronađeni delovi skeleta donje polovine starije muške osobe. Oni su proglašeni za grobove despota Đurđa Brankovića, njegove žene Irine i Lazara Brankovića – kaže dr Radičević.
Posle ove objave usledile su brojne kritike, jer takva interpretacija nema nikakvu potporu u pisanoj građi i ona je odbačena. Tako je kao jedina lokacija na kojoj bi mogao da se nalazi grob despota Đurđa Brankovića, ostalo Smederevo. Prvobitno smatralo se da je sahranjen u crkvici na starom groblju, ali je i ta teorija odbačena nakon istraživanja. Kao jedini moguć, ostaje lokalitet smederevske tvrđave.
-Mesto sahrane nije sakralni kompleks otkriven u Velikom gradu, iako se verovalo da je to glavna mitropolitska, Blagoveštanska crkva, u koju su 1453. godine položene mošti Svetog Luke. Ozbiljna argumentacija govori da je u utvrđenju postojala još jedna, monumentalnija crkva, čiji su delovi, pokazuju analize, krajem 15. veka ugrađeni u spoljne bedeme artiljerisjke kule koju su podigli Turci. Po svojim dimenzijama i karaktristikama ti delovi su morali pripadati znatno većoj crkvi, najviše bi odgovarali manastiru, koji bi bio grobno mesto despota Đurđa Brankovića – kaže ovaj arheolog.
Navodi da bi se on mogao nalaziti na mestu na kojem je u Velikom gradu bio glavni gradski trg i ističe da ovaj prostor gotovo da i nije arheološki istražen.
-Pre nekoliko godina pokušano je da se savremenim metodama ispitivanja terena dođe do određenih saznanja, ali taj metod nije dao rezultate, jer je taj prostor kontaminiran savrmenim instalacijama. To se može utvrditi samo iskopavanjem na terenu. To je veiki problem i veliki izazov, nastavak istraživanja tek prdostoji. Kada se otkrije velika crkva tada će i ključno pitanje groba despota Đurđa Brankovića i njegovog sina Lazara biti razjašnjeno – zaključuje dr Radičević.

J.V.

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *